Yüksek getirili fonlarda yeni risk: Likidite ve konsantrasyon

Bir fonun bir hissede büyük pozisyon taşıması tek başına problem anlamına gelmez. Asıl önemli olan bu pozisyonun ilgili hissenin normal işlem hacmine kıyasla ne kadar büyük olduğudur.

Bir veya iki günlük işlem hacmine denk gelen pozisyon ile 20-30 günlük ortalama işlem hacmine denk gelen pozisyon aynı likidite riskini taşımaz.

Pozisyon büyüdükçe fondan çıkış olduğunda yöneticinin hissede satış yaparak nakit yaratması daha zor hale gelebilir. Satış miktarı günlük normal piyasa hacmine göre yüksekse, satışların fiyat üzerinde baskı yaratma ihtimali artar.

Bu nedenle fon analizinde pozisyon büyüklüğü kadar, pozisyon büyüklüğünün ilgili hissenin günlük işlem hacmine oranı da kritik bir gösterge haline geliyor.

TLY'nin yüksek performans göstermesinin ardından yalnızca fonun getirisi değil, taşıdığı hisseler ve bu hisselerdeki ağırlıklar da piyasanın gündemine girdi.

Fon büyüklüğünün artmasıyla birlikte bazı pozisyonların piyasa içerisindeki ağırlığı daha önemli hale geldi. Tartışmanın merkezinde ise büyük pozisyonların ihtiyaç halinde ne kadar hızlı ve hangi maliyetle realize edilebileceği yer aldı.

Ancak konu yalnızca tek bir fonla sınırlı değil. Aynı portföy yönetim şirketinin birden fazla fon yönetmesi, analizde yeni bir boyut ortaya çıkarıyor.

Bir fonda belirli bir hissedeki ağırlık azaltılırken aynı hissenin aynı portföy yönetim şirketinin diğer fonlarında yüksek ağırlıkla taşınmaya devam etmesi mümkün. Bu nedenle yalnızca tek tek fonlara değil, aynı PYS altında oluşan toplam pozisyona bakmak daha sağlıklı bir tablo ortaya çıkarabilir.

2026 yılında PHE ve PBR gibi hisse senedi yoğun fonların güçlü performansı da aynı tartışmayı farklı bir noktaya taşıdı.

Hisse senedi yoğun fonlarda portföyün önemli bir bölümünün sınırlı sayıda hissede yoğunlaşması mümkün. Örneğin dört ayrı hissede yaklaşık yüzde 10'ar ağırlık oluşturulduğunda portföyün yaklaşık yüzde 40'ı yalnızca dört hissenin performansına bağlı hale gelebiliyor.

Beş hissede benzer ağırlıklar oluştuğunda ise ekonomik yoğunlaşma yüzde 50 seviyesine yaklaşabiliyor.

Bu yapı fonun hukuki sınıflandırmasını değiştirmese de ekonomik açıdan daha konsantre bir portföy yapısı ortaya çıkarabiliyor. Bu nedenle yalnızca fon türüne değil, portföyün fiili dağılımına da bakmak gerekiyor.

Fonlarda likidite yapısının asıl sınavı yüksek para girişleri sırasında değil, yatırımcı çıkışlarının hızlandığı dönemlerde ortaya çıkıyor.

Fondan yüksek miktarda para çıktığında yöneticinin nakit oluşturması gerekiyor. Ancak düşük likiditeli ve portföyde yüksek ağırlık taşıyan hisselerin agresif biçimde satılması fiyat üzerinde baskı yaratabileceği için daha likit hisseler nakit yaratmak amacıyla kullanılabiliyor.

Bankalar, büyük endeks şirketleri ve işlem hacmi yüksek hisseler bu noktada fonlar açısından likidite tamponu görevi görebilir.

Böylece fon küçülürken düşük likiditeli bazı pozisyonların korunması mümkün olabilir. Ancak bu durumda da fonun daha likit varlıklarının payı azalabilir ve kalan portföyün likidite profili zaman içinde daha kırılgan hale gelebilir.

Fon portföyündeki hisseler piyasa fiyatları üzerinden değerlendiği için bir hissenin kapanış fiyatındaki değişim, fondaki toplam pozisyonun değerini doğrudan etkiliyor.

Örneğin fonun 500 milyon TL büyüklüğünde pozisyon taşıdığı bir hisse kapanışta yüzde 8 yükseldiğinde teorik değer artışı 40 milyon TL'ye ulaşabiliyor.

Bunun için gün içerisinde 500 milyon TL'lik hissenin tamamının işlem görmesi gerekmiyor. Oluşan piyasa fiyatı portföydeki toplam stokun değerlemesini etkiliyor.

Burada önemli ayrım şu: Bir hissenin doğal piyasa işlemleri sonucunda yükselmesi ve fonun bundan faydalanması normal piyasa mekanizmasının parçası. Kapanış fiyatının bilinçli biçimde fon değerini yükseltmek amacıyla oluşturulduğunun ileri sürülmesi ise emir ve işlem verileriyle kanıtlanması gereken çok daha ciddi ve ayrı bir iddia.

Fon bazında görünen ağırlık tek başına toplam ekonomik pozisyonu göstermeyebilir.

Örneğin aynı portföy yönetim şirketinin üç ayrı fonunda aynı hisse yüzde 10'ar ağırlıkla taşınıyorsa, her fon ayrı ayrı bakıldığında makul görünen oranlar PYS bazında toplandığında çok daha büyük bir ekonomik pozisyon oluşturabilir.

Bu nedenle yatırımcı açısından yalnızca fon içi oran değil, aynı PYS'nin yönettiği diğer fonlardaki ortak hisse pozisyonları da izlenmeli.

Özellikle düşük likiditeli hisselerde aynı PYS fonlarının birlikte yüksek pay taşıması, para çıkışı dönemlerinde satış baskısının aynı hissede yoğunlaşmasına neden olabilir.

Piyasada fonlardaki yoğunlaşmayı azaltabilecek olası düzenlemeler tartışılırken, tek hisse ağırlıklarının sınırlandırılması ve büyük endeks hisselerinin portföylerde daha yüksek oranda bulunması gibi başlıklar gündeme geliyor.

Ancak yalnızca tek fon içerisindeki hisse ağırlığının sınırlandırılması ekonomik yoğunlaşmayı tamamen ortadan kaldırmayabilir.

Örneğin bir hissede tek fonda yüzde 30 ağırlık taşımak yerine aynı PYS'nin üç fonunda yüzde 10'ar ağırlık oluşturulması, fon bazında yoğunlaşmayı azaltırken portföy yönetim şirketinin aynı hisse üzerindeki toplam ekonomik pozisyonunu değiştirmeyebilir.

Bu nedenle gelecekteki düzenlemelerde yalnızca fon bazındaki sınırlar değil, aynı portföy yönetim şirketi altında oluşan toplam ekonomik konsantrasyonun nasıl değerlendirileceği de önemli olabilir.

Şu aşamada bu bölüm piyasa tartışmalarını ve olası düzenleme senaryolarını ifade ediyor; açıklanmış kesin bir yeni düzenleme olarak değerlendirilmemeli.

Fon piyasasında yaşanan gelişmeler, yalnızca geçmiş performansa bakarak fon seçmenin giderek daha yetersiz hale geldiğini gösteriyor.

Önümüzdeki dönemde para giriş-çıkışları, ortak hisse pozisyonları ve pozisyonların günlük işlem hacmine oranı fon analizinin en kritik göstergeleri arasında yer alabilir.

Yüksek getiri önemli olmakla birlikte, getirinin ne kadar likit bir portföy üzerinden üretildiği ve yatırımcı çıkışlarının hızlandığı bir dönemde bu performansın ne ölçüde korunabileceği daha kritik hale geliyor.

Fon piyasasında bundan sonraki ana tartışma yalnızca hangi fonun daha yüksek getiri sağladığı olmayabilir.

Asıl önemli soru, bu getirinin hangi piyasa koşullarında üretildiği, portföyün ne kadar likit olduğu ve yüksek yatırımcı çıkışı yaşandığında pozisyonların ne ölçüde realize edilebildiği.

Bir fonun geçmiş dönemde çok yüksek getiri sağlaması, aynı yapının her piyasa koşulunda sürdürülebilir olduğu anlamına gelmiyor.

Bu nedenle yüksek performanslı fonlarda getiri kadar likidite, konsantrasyon ve çıkış senaryoları da yatırım kararının parçası haline gelmeli.