Petrol Neden Yükseliyor? Brent Petroldeki Yükseliş Borsa İstanbul'u Nasıl Etkiler?

Petroldeki son yükselişin en önemli nedeni küresel petrol talebindeki ani bir artış değil, arz güvenliğine ilişkin endişeler.

ABD ve İran arasında yeniden başlayan karşılıklı saldırılar Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol sevkiyatlarının yeniden azalabileceği korkusunu artırdı.

Hürmüz Boğazı, İran savaşı öncesinde küresel petrol sevkiyatının yaklaşık %20'sinin geçtiği stratejik bir güzergâhtı.

2 Eylül'de Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemi sayısının son 10 günlük ortalamanın oldukça altında kalması arz endişelerini destekledi.

Paylaşılan metindeki Reuters verilerine göre İran'ın günlük petrol yüklemeleri mart ayında yaklaşık 2 milyon varil seviyesindeyken ağustos ayında 220-255 bin varil seviyelerine kadar geriledi.

Bu nedenle piyasadaki fiyat hareketinin merkezinde fiziksel petrol arzının daha fazla azalabileceği beklentisi bulunuyor.

Petrol piyasasında kritik psikolojik seviye yeniden 100 dolar.

ABD-İran geriliminin daha fazla tırmanması ve Hürmüz Boğazı'ndaki petrol akışında yeni kesintiler görülmesi halinde Brent petrolün 100 doların üzerine çıkması gündeme gelebilir.

Arz endişelerinin azalması veya bölgede yeni bir ateşkes ihtimalinin güçlenmesi halinde ise petrol fiyatlarında hızlı geri çekilmeler görülebilir.

Mevcut fiyatlamanın önemli bölümünde jeopolitik risk primi bulunuyor.

Petrol fiyatlarındaki yükseliş bütün Borsa İstanbul şirketlerini aynı şekilde etkilemez.

Bazı şirketlerde enerji ve yakıt maliyetlerinin artması kârlılık açısından risk oluştururken bazı şirketlerde yüksek petrol ve petrol ürünü fiyatları farklı kanallardan olumlu sonuçlar yaratabilir.

Türkiye net petrol ithalatçısı olduğu için genel makroekonomik etki çoğunlukla olumsuzdur.

Yüksek petrol enerji ithalat faturasını artırabilir, cari dengeyi bozabilir ve enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir.

Paylaşılan metindeki TCMB hesabına göre ham petrol fiyatının ortalama her 10 dolar yükselmesi, diğer koşullar sabit kabul edildiğinde 12 aylık cari açığı yaklaşık 2,6 milyar dolar artırabilecek bir etki oluşturuyor.

Petrol aynı zamanda akaryakıt fiyatları üzerinden doğrudan, nakliye ve üretim maliyetleri üzerinden dolaylı olarak enflasyonu etkiliyor.

Petrol fiyatlarındaki yükselişin yakından takip edildiği sektörlerin başında havacılık geliyor.

Türk Hava Yolları ve Pegasus gibi havayolu şirketlerinin önemli maliyet kalemlerinden biri uçak yakıtı.

Ham petrol ve jet yakıtı fiyatlarının yükselmesi şirketlerin yakıt giderlerini artırabilir.

Diğer şartlar değişmediğinde yüksek petrol fiyatları havayolu şirketlerinin operasyonel kârlılığı açısından negatif bir unsur olarak değerlendirilebilir.

Ancak hedge işlemleri nedeniyle ham petrol fiyatındaki yükseliş şirket bilançolarına aynı gün ve aynı oranda yansımaz.

Petrokimya üretiminde kullanılan en önemli girdilerden biri nafta ve nafta fiyatları petrol fiyatlarıyla yakın ilişki içerisinde hareket edebiliyor.

Dolayısıyla petrol fiyatındaki güçlü yükseliş PETKM açısından hammadde maliyetlerinin yükselmesi anlamına gelebilir.

Şirket açısından nafta maliyeti, petrokimya ürün fiyatları, ürün marjları ve kapasite kullanımı birlikte değerlendirilmelidir.

Petrol yükselirken petrokimya ürün fiyatları aynı ölçüde yükselmezse marjlar üzerinde baskı oluşabilir.

Petrol yükseliyorsa TUPRS kesin yükselir şeklinde bir ilişki yoktur.

Tüpraş ham petrol üreticisi değil, rafineri şirketidir.

Şirket ham petrolü satın alarak benzin, motorin, jet yakıtı ve diğer rafineri ürünlerine dönüştürür.

Bu nedenle Tüpraş'ın kârlılığı açısından petrolün mutlak fiyatından çok rafineri marjları önemlidir.

TUPRS açısından takip edilmesi gereken esas gösterge yalnızca Brent petrol değil, ürün crack marjları ve şirketin net rafineri marjıdır.

Şirketlerin kur yapısı, hedge işlemleri, fiyatlama gücü ve ihracat gelirleri nedeniyle etkinin her şirkette farklı olacağı unutulmamalı.

Borsa İstanbul'da büyük ölçekli doğrudan ham petrol üreticisi şirket sayısının sınırlı olması nedeniyle ABD piyasalarındaki petrol üreticilerine benzer basit bir ilişki bulunmuyor.

TUPRS yüksek ürün marjlarının oluşması halinde dönemsel olarak olumlu ayrışabilir.

Enerji üretimi yapan şirketlerde ise etkinin üretim kaynağına, elektrik satış fiyatlarına ve maliyet yapısına göre ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Petrolün Borsa İstanbul üzerindeki etkisi yalnızca şirketlerin yakıt maliyetinden oluşmuyor.

Yüksek petrol fiyatları Türkiye açısından enerji ithalatı, cari açık riski, enflasyon baskısı ile akaryakıt ve taşımacılık maliyetlerini artırabilir.

Yüksek petrol fiyatları küresel enflasyon endişelerini artırarak merkez bankalarının faizleri yüksek tutmasına veya yeniden artırmasına neden olabilir.

Bu nedenle petrol fiyatlarının kalıcı olarak yüksek seyretmesi genel olarak BIST açısından önemli bir risk faktörü olarak takip ediliyor.

Petrolün kısa vadeli yönünde en önemli belirleyici yine ABD-İran gerilimi ve Hürmüz Boğazı olacak.

Hürmüz'deki sevkiyatların normalleşmesi ve diplomatik görüşmelerin yeniden başlaması jeopolitik risk primini azaltabilir.

Buna karşılık bölgede yeni saldırılar yaşanması veya tanker geçişlerinde daha büyük kesintiler oluşması Brent petrolü yeniden 100 doların üzerine taşıyabilecek riskler arasında bulunuyor.

Paylaşılan metindeki Reuters anketine göre 2026 yılı Brent petrol ortalaması için beklenti 85,08 dolar seviyesinde.

Petroldeki son yükselişin temel nedeni ABD-İran geriliminin yeniden şiddetlenmesi ve Hürmüz Boğazı üzerinden küresel petrol arzının aksayabileceği korkusu.

Brent petrol bu gelişmelerle 2 Eylül'de 97 doların üzerine çıktı.

Türkiye açısından yüksek petrol fiyatları enflasyon ve cari açık üzerinde risk oluştururken Borsa İstanbul'da sektörler farklı şekillerde etkilenebilir.

THYAO ve PGSUS açısından yüksek jet yakıtı maliyetleri, PETKM açısından nafta maliyetleri risk oluştururken TUPRS tarafında Brent fiyatından çok rafineri ve ürün marjlarının seyri önem taşıyor.