SPK Fon Rehberi değişti: Serbest fonlara yeni hisse sınırları, TEFAS ve yatırımcı kuralları

Yeni Rehber değişikliği çok sayıda teknik başlığı kapsıyor. Yatırımcı açısından en önemli değişiklikler serbest fonların tek tek hisselerde ve düşük likiditeli şirketlerde oluşturabileceği yoğunlaşmaya getirilen sınırlar, fon yönetiminde insan kaynağı ve onay mekanizmasının güçlendirilmesi, fon büyüklüğünün likiditeye göre sınırlandırılabilmesi, TEFAS'taki serbest fonların daha sık portföy açıklaması ve büyük fon yatırımcılarının kamuya açıklanması olarak öne çıkıyor.

Bunun yanında para piyasası fonları, repo ve ters repo işlemleri, Takasbank Para Piyasası, murabaha işlemleri, fonların satışa başlama süresi ve borsa dışı/özel emirle gerçekleştirilen pay işlemleri için de yeni hükümler getirildi.

Yeni düzenlemenin piyasa açısından en kritik maddelerinden biri serbest fonlara getirilen yoğunlaşma sınırları.

Bir serbest fonda fon portföy değerinin %5'inden fazlasını oluşturan sermaye piyasası araçlarının toplam değeri artık fon portföy değerinin %20'sini aşamayacak.

Bu kural özellikle portföyünün büyük bölümünü birkaç yüksek ağırlıklı hisseye bağlayan serbest fonlar açısından önemli. Örneğin BIST 30 muafiyeti gibi istisnalar dışında, üç farklı sermaye piyasası aracının fonda sırasıyla %8, %7 ve %6 ağırlık taşıması durumunda %5'in üzerindeki pozisyonların toplamı %21'e ulaşacağı için yeni sınırın üzerinde kalabilir.

Bu nedenle serbest fonların getiriyi birkaç hisse üzerinden üretme imkânı tamamen ortadan kalkmıyor ancak BIST 30 dışındaki yoğun pozisyonlarda hareket alanı belirgin şekilde daralıyor.

SPK, yalnızca fon portföyündeki ağırlığı değil, fonun yatırım yaptığı şirketin piyasadaki fiili dolaşım büyüklüğünü de sınırlamaya dahil etti.

Bir serbest fonun alabileceği pay miktarı şirketin fiili dolaşım oranına göre kademeli olarak sınırlandı.

Yeni fiili dolaşım sınırının en belirgin etkisinin düşük fiili dolaşımlı ve görece düşük likiditeli hisselerde görülmesi beklenebilir.

Rehberde verilen örneğe göre fiili dolaşım oranı %10 olan bir şirketin paylarında tek bir serbest fon, şirketin fiili dolaşımdaki paylarının en fazla %0,8'ine denk gelen miktarda pozisyon taşıyabilecek.

Aynı yöneticinin yönetimindeki tek kurucuya ait serbest fonlar dahil tüm menkul kıymet yatırım fonlarının toplam pozisyonu da bu şirket için daha yüksek fakat yine sınırlı bir eşik içinde kalmak zorunda.

Bu yaklaşımın temel sonucu, fonların düşük dolaşımlı hisselerde piyasanın çok büyük bölümünü kontrol eden pozisyonlar oluşturmasını zorlaştırmak olabilir.

Düzenleme yalnızca tek fon bazında değil, aynı yönetici altında bulunan fonların toplam pozisyonunu da dikkate alıyor.

Bu nokta özellikle bir portföy yönetim şirketinin farklı fonlarında aynı hisseye yüksek ağırlık verilmesi açısından önemli.

Yeni sistemde tek fonun sınırın altında kalması tek başına yeterli olmayacak; aynı yöneticinin yönetimindeki tek kurucuya ait fonların aynı şirketteki toplam pozisyonu da kontrol edilecek.

Ayrıca aynı yöneticinin fonları toplu olarak bir ihraççının sermayesinin veya tüm oy haklarının %20'sinden fazlasına sahip olamayacak.

Bir serbest fonun yatırımcılarının yönetim hakimiyetine sahip olduğu şirketlerde daha düşük bir sınır uygulanacak.

Tek serbest fon, bu şirketin ortaklık paylarının fiili dolaşım oranının %1'inden fazlasına sahip olamayacak. Aynı yöneticinin yönetimindeki fonların toplamı açısından ise sınır %2 olacak.

Bu düzenleme, fon yatırımcısı ile yatırım yapılan şirket arasında kontrol ilişkisi bulunan yapılarda çıkar çatışması ve yoğunlaşma riskini azaltmaya yönelik bir adım olarak değerlendirilebilir.

Yeni düzenlemenin piyasa etkisini değerlendirirken en önemli istisnalardan biri BIST 30.

Serbest fonların portföyünde yer alan BIST 30 Endeksi'ne dahil paylar, yeni serbest fon yoğunlaşma sınırlarının hesaplanmasında dikkate alınmayacak.

Hazine, TCMB, Türkiye Varlık Fonu Yönetimi ve belirli kamu kurumlarıyla bağlantılı ihraççılara ait sermaye piyasası araçları için de belirtilen sınırlamalara istisnalar getiriliyor.

Bu nedenle düzenleme bütün hisselerde aynı büyüklükte satış baskısı yaratacak şeklinde yorumlanmamalı. Portföyünde BIST 30 hisseleri ağırlıklı olan serbest fonlarla düşük fiili dolaşımlı BIST 30 dışı hisselerde yoğunlaşan fonların etkilenme düzeyi aynı olmayacak.

Google'da yatırımcıların en çok arayacağı sorulardan biri bu olacak: SPK düzenlemesinden sonra fonlar hisse satacak mı?

Yeni sınırların üzerinde pozisyon taşıyan serbest fonlar için portföy uyumu gerekebilir. Ancak düzenleme aşan pozisyonların bir anda tasfiye edilmesini istemiyor.

29 Ağustos 2026 itibarıyla sınırları aşan pozisyonlar mevcut tutarlarıyla üst limit kabul edilecek ve artırılamayacak. Aşımın 29 Ağustos-31 Ekim döneminde en az üçte birinin, kasım sonuna kadar en az üçte ikisinin azaltılması ve en geç 31 Aralık 2026 itibarıyla sınırlara tam uyum sağlanması gerekiyor.

Dolayısıyla bazı serbest fonlarda kademeli satış veya portföy değişimi görülebilir. Ancak hangi hissede ne kadar satış gerekeceği fonun mevcut portföyü, hissenin fiili dolaşım oranı, BIST 30 istisnası ve diğer muafiyetlere bağlı.

29 Ağustos 2026'dan önce alınmış bazı borçlanma araçları ve kira sertifikalarında ise yeni alım yapılmaması şartıyla itfa tarihine kadar geçiş istisnası bulunuyor.

Yeni fiili dolaşım ve yoğunlaşma sınırları, teorik olarak fon talebinin bazı küçük ve düşük likiditeli hisselerde eskisi kadar yoğunlaşmasını engelleyebilir.

Bu durum fonlardan gelen sürekli büyük alımların fiyat üzerindeki etkisini azaltabilir. Aynı şekilde fonların yatırımcı çıkışları sırasında büyük pozisyonları likide etmekte yaşadığı güçlüğün de zaman içinde azalması hedefleniyor.

Kısa vadede ise mevcut sınırları aşan fonların 2026 sonuna kadar portföylerini uyarlaması gerektiği için bazı hisselerde satış yönlü portföy değişiklikleri görülebilir.

Ancak yalnızca yeni düzenlemeye bakarak belirli bir hissede satış geleceğini söylemek mümkün değil. Bunun için ilgili fonun güncel portföyü ve hissenin fiili dolaşım yapısı birlikte hesaplanmalı.

Rehberdeki önemli değişikliklerden biri de bir fon için satılabilecek katılma payı adedine üst limit belirlenebilmesi.

Bu üst limitin keyfi şekilde performansı koruma gerekçesiyle kullanılması mümkün değil. Gerekçenin fonun yatırım yaptığı piyasadaki likidite sorunları gibi objektif bir nedene dayanması gerekiyor.

Belirlenen üst limite ulaşıldığında yeni fon payı satışı durdurulabilecek. Ancak yatırımcının mevcut paylarını fona geri satma, yani fondan çıkış hakkı bu nedenle durdurulamayacak.

Bu düzenleme özellikle büyüklüğü arttıkça yatırım stratejisini uygulamakta zorlanan, düşük likiditeli varlıklara yatırım yapan fonlarda mevcut yatırımcıların likidite maliyetinden korunması açısından önemli.

Popüler bir fon yeni kapasite sınırına ulaşırsa yeni yatırımcılar veya mevcut yatırımcıların ilave alımları geçici olarak durabilir.

Buna karşılık fonun mevcut yatırımcılarından gelen satış/iade taleplerinin alınmaya devam etmesi gerekiyor.

Bu yapı, fonun kontrolsüz büyümesini önlerken portföy yöneticisinin likit olmayan piyasada yeni para için zorunlu pozisyon oluşturmasının önüne geçebilir.

Yatırımcı açısından olumsuz tarafı ise iyi performans gösteren bir fona istenilen anda yeni para yatırmanın mümkün olmaması olabilir.

Fon yönetim kalitesini doğrudan ilgilendiren bir diğer önemli değişiklik portföy yöneticisi başına fon sayısına getirilen sınır.

Yeni kurala göre bir portföy yöneticisi serbest fonlar dahil en fazla 7 fonun yönetiminde görevlendirilebilecek. Gayrimenkul ve girişim sermayesi yatırım fonları bu sınırın dışında.

Mevcut şirketler için uzun bir geçiş süreci bulunuyor. 1 Ocak 2029'dan itibaren bir portföy yöneticisi en fazla 10 fon, 1 Ocak 2031 itibarıyla ise en fazla 7 fon yönetebilecek.

Ayrıca her fon için biri sorumlu portföy yöneticisi olmak üzere en az iki portföy yöneticisinin görevlendirilmesi gerekecek.

Serbest fonlarda bir başka önemli sınırlama da portföy yönetim şirketinin kurduğu serbest fon sayısının istihdam ettiği portföy yöneticisi sayısını aşamayacak olması.

Bu kural 29 Ağustos 2026 itibarıyla sonuçlanmamış serbest fon ihraç, dönüşüm ve devir başvurularına ve bundan sonraki başvurulara uygulanacak.

Mevcut durumda bu sınırı aşan portföy yönetim şirketlerinin 30 Haziran 2029'a kadar uyum sağlaması gerekiyor.

Bu düzenleme, çok sayıda fonun sınırlı sayıda yönetici tarafından yönetildiği yapılarda yeni personel ihtiyacı, bazı fonların birleşmesi veya ürün sayısının azaltılması gibi sonuçlar doğurabilir.

Portföy yönetim şirketleri açısından dikkat çekici bir başka düzenleme sermaye tarafında.

Yıl sonu itibarıyla aylık ortalama kolektif portföy büyüklüğünün %50'sinden fazlası serbest fonlardan oluşan bir portföy yönetim şirketinin, hesap dönemi sonunu izleyen en geç 20 iş günü içerisinde çıkarılmış sermayesini %10 oranında nakit artırmak için SPK'ya başvurması gerekecek.

İlk kontrol 2026 hesap dönemi sonu itibarıyla yapılacak.

Bu düzenleme, serbest fonlarda hızlı büyüyen portföy yönetim şirketlerinin sermaye tamponunu güçlendirebilir. Öte yandan şirketler için ek sermaye maliyeti yaratacağı için sektör içerisinde konsolidasyonu da teşvik edebilir.

Yeni düzenleme portföy kararlarının belgelendirilmesini de güçlendiriyor.

Bir sermaye piyasası aracının geçmiş 30 günlük ortalama değerinin, aynı dönemdeki fonun ortalama portföy değerinin %5'i ve üzerinde olması halinde, o varlıkla ilgili her alım-satım kararına dayanak olan araştırma ve analiz raporlarının genel müdür onayına sunulması gerekecek.

Onay ve raporların en az 5 yıl saklanması zorunlu. Onay sonrasında da en fazla 15 günlük dönemlerle yatırımın değeri, karşı taraf riski ve portföy yoğunlaşması hakkında sorumlu portföy yöneticisinin genel müdüre raporlama yapması gerekiyor.

Bu düzenleme yüksek ağırlıklı pozisyonların yalnızca portföy yöneticisinin takdirinde kalmamasını, kararın kurumsal olarak izlenebilir ve denetlenebilir olmasını sağlayabilir.

TEFAS'ta işlem görmeyen ve unvanında 'özel' ibaresi bulunmayan serbest fonlarda yatırımcı sayısı da artık kritik bir eşik olacak.

İlk satışın yapıldığı ayı takip eden ikinci ayın sonundan itibaren her ay kontrol yapılacak. Bir ay içinde 15 gün veya daha uzun süre yatırımcı sayısının 50 veya altında kalması halinde SPK'ya bilgi verilmesi gerekecek.

Bildirimden sonra en geç 10 iş günü içinde fonun özel fona dönüştürülmesi, başka fonla birleştirilmesi, TEFAS'ta işlem görmeye başlaması veya tasfiyesi için başvuru yapılacak.

Düzenleme değişikliğinden önce ihraç edilmiş fonlarda bu kontrol 31 Aralık 2026'dan itibaren başlayacak.

Bu hüküm, az sayıda yatırımcıyla genel serbest fon statüsünde uzun süre faaliyet gösteren fonların sayısını azaltabilir.

Yatırımcı açısından şeffaflığı artıran en önemli değişikliklerden biri TEFAS'ta işlem gören serbest fonlara yönelik.

Bu fonlar haftalık dönemler itibarıyla portföy dağılım raporu düzenleyecek ve raporu dönemi takip eden üç iş günü içinde KAP'ta ilan edecek.

Ayrıca TEFAS'taki serbest fonlarda yatırımcı bilgi formunun düzenlenip KAP'ta yayımlanması zorunlu.

Bu düzenleme sayesinde yatırımcılar serbest fonların hangi varlıklarda yoğunlaştığını aylık raporları beklemeden daha sık takip edebilecek.

TEFAS'ta işlem gören fonlarda yatırımcı yoğunlaşmasına ilişkin yeni bir şeffaflık mekanizması da oluşturuldu.

Bir gerçek veya tüzel kişinin tedavüldeki fon katılma paylarının %30, %40, %50, %60, %70, %80 veya %90'ına ulaşması ya da bu oranların altına düşmesi halinde yatırımcının sahip olduğu oran MKK tarafından KAP'ta ilan edilecek.

Aynı bilgi TEFAS Fon Bilgilendirme Platformu'nda da yer alacak.

Bu değişiklik özellikle tek veya birkaç büyük yatırımcıya bağımlı fonlarda diğer yatırımcıların fon çıkışı riskini değerlendirmesini kolaylaştırabilir.

TEFAS'ta işlem gören fonların izahnamelerinde katılma payı alım talimatı için asgari işlem adedi ve işlem katı 1 olarak belirlenebilecek.

Fonların bu kurala en geç 31 Aralık 2026'ya kadar uyum sağlaması gerekiyor.

Bu değişiklik yatırımcıların yüksek asgari pay adedi nedeniyle erişmekte zorlandığı bazı fonlarda alım işlemini kolaylaştırabilir.

SPK onaylı izahnamesini alan bir yatırım fonunun katılma payı satışına en geç izahnamenin kurucu tarafından tebellüğünü takip eden 60 gün içinde başlaması zorunlu hale geldi.

Bu süre içinde satış başlamazsa izahname onayı geçersiz sayılacak ve fon resen tasfiye ettirilecek.

Bu düzenleme, izin almasına rağmen uzun süre yatırımcıya açılmayan ve beklemede tutulan fonların önüne geçmeyi amaçlıyor.

Para piyasası fonlarında da yatırımcıların getirilerini ve portföy yapısını etkileyebilecek değişiklikler bulunuyor.

Unvanında 'katılım' ibaresi bulunmayan para piyasası fonlarının portföyünün en az %10'unun devlet iç borçlanma senetleri ve/veya Hazine ve Maliye Bakanlığı Varlık Kiralama A.Ş. tarafından ihraç edilen kira sertifikalarına yönlendirilmesi gerekiyor.

Para piyasası ve kısa vadeli fonlar ayrıca fon toplam değerinin %25'ini aşmamak üzere Borsa İstanbul Pay Senedi Repo Pazarı'nda ters repo işlemlerine taraf olabilecek; teminat yapısına ilişkin yeni güvenlik koşulları getirildi.

Para piyasası/kısa vadeli serbest fonların yeni sınırlamalara uyumu için 31 Mart 2027'ye kadar geçiş süresi bulunuyor.

Para piyasası fonlarının en az %10 devlet iç borçlanma senedi veya belirli kira sertifikası taşıması, fonların yalnızca mevduat ve ters repo ağırlıklı portföy oluşturma esnekliğini bir miktar azaltabilir.

Bu durum fon getirilerinin mevduat faizine bire bir yakınsamasını azaltabilir ve kısa vadeli kamu borçlanma araçlarındaki fiyat hareketlerinin fon performansına etkisini bir miktar artırabilir.

Öte yandan kamu borçlanma araçlarının portföyde asgari paya sahip olması likidite ve teminat kalitesi açısından fon yapısını güçlendirebilir.

Serbest fonlar Takasbank Para Piyasası işlemlerine fon portföy değerinin en fazla %20'sine kadar yatırım yapabilecek. Borçlanma amacıyla yapılan işlemler de bu sınıra dahil.

29 Ağustos 2026 itibarıyla %20 sınırının üzerindeki pozisyonlar artırılamayacak; aşımın eylül ve ekim aylarında kademeli azaltılması ve en geç 30 Kasım 2026'da tam uyum sağlanması gerekiyor.

Bu düzenleme serbest fonların kısa vadeli para piyasası işlemlerine aşırı bağımlılığını sınırlayabilir.

Yeni Rehber borsa dışı repo, ters repo ve vaad sözleşmelerinde sözleşme, teminat ve merkezi takas şartlarını sıkılaştırıyor.

Serbest fonlarda belirli repo/ters repo ve vaad pozisyonları için %20'lik sınırlar getiriliyor.

Fonlar, kurucunun gerçek kişi ilişkili tarafları veya bu kişilerin yatırımcısı olduğu fonlarla borsa dışında repo-ters repo işlemi ya da vaad sözleşmesi yapamayacak. Kurucunun tüzel kişi ilişkili tarafıyla yapılacak işlemlerde ise belirli istisnalar dışında büyüklük fon portföy değerinin %10'unu aşamayacak.

Bu hükümler karşı taraf ve çıkar çatışması riskini azaltmaya yönelik önemli bir kontrol mekanizması oluşturuyor.

Rehbere ilk kez murabaha işlemlerine ilişkin ayrı bir madde eklendi.

Serbest fonlar dahil yatırım fonları, fon türüne göre vadeli mevduat veya katılma hesabı için belirlenen yatırım sınırlamalarına uygun olmak kaydıyla murabaha işlemlerini portföye dahil edebilecek.

Ters murabaha ise borçlanma işlemlerine ilişkin azami %10 sınırlaması içinde değerlendirilecek.

Bu düzenleme özellikle katılım finansı ürünleri ve faizsiz yatırım araçları açısından fonların kullanabileceği işlem çeşitliliğini artırabilir.

Yeni düzenleme fonların halka açık şirket paylarını özel emir veya Borsa İstanbul Toptan Satışlar Pazarı üzerinden edinmesi ve devretmesine ilişkin hükümleri de sıkılaştırıyor.

Özel fonlar, serbest fonlar, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonları belirlenen kapsamda bu işlemlerde alıcı olamayacak; özel ve serbest fonlar satıcı taraf da olamayacak.

Diğer yatırım fonlarında aynı yönetici ve tek kurucu altında özel emir veya Toptan Satışlar Pazarı ile tek seferde bir şirketin sermayesinin/oy haklarının en fazla %1'i alınabilecek; 12 aylık toplam sınır %3 olacak.

BIST 30 hisseleri ile bazı kamu bağlantılı şirketler bu sınırlamaların belirli bölümlerinden muaf tutuluyor.

Bu değişiklik, fonlara blok pay aktarımı yoluyla büyük pozisyon oluşturulmasını daha kontrollü hale getirebilir.

Yeni düzenleme sonrasında fon yatırımcısının yalnızca geçmiş getiriye bakması daha da yetersiz hale geliyor.

Özellikle serbest fonlarda fonun ilk 10 pozisyonu, BIST 30 dışı hisselerin ağırlığı, yatırım yapılan şirketlerin fiili dolaşım oranları, aynı portföy yönetim şirketinin diğer fonlarında bulunan ortak pozisyonlar, fonun yatırımcı sayısı ve fonun TEFAS'ta işlem görüp görmediği daha önemli hale gelecek.

2026 sonuna kadar yayımlanacak portföy değişimleri, özellikle yeni sınırları aşan serbest fonların hangi hisselerde ağırlık azalttığını görmek açısından yakından takip edilmeli.

Piyasa etkisinin her hissede aynı olması beklenmemeli.

BIST 30 hisselerinin serbest fonlardaki yeni yoğunlaşma sınırlarının dışında bırakılması, büyük ve likit hisseleri görece avantajlı hale getirebilir. Buna karşılık serbest fonların önemli kısmını taşıdığı düşük fiili dolaşımlı hisselerde yeni pozisyon açma kapasitesi azalabilir.

Mevcut aşım pozisyonlarının yıl sonuna kadar kademeli azaltılması nedeniyle önümüzdeki aylarda fonların portföy açıklamalarında daha fazla yeniden dengeleme görmek mümkün.

Bununla birlikte düzenlemenin amacı yalnızca hisse ağırlıklarını değiştirmek değil; fon piyasasında likidite, yönetim kapasitesi, çıkar çatışması kontrolü ve yatırımcı şeffaflığını birlikte güçlendirmek.

Değişiklikler 28 Ağustos 2026 tarihli ve 52/1589 sayılı Kurul Kararıyla Rehbere işlendi.

Birçok kritik hüküm 29 Ağustos 2026 itibarıyla uygulanmaya başlıyor. Bununla birlikte mevcut fonların uyumu için 30 Kasım 2026, 31 Aralık 2026, 31 Mart 2027, 30 Haziran 2029 ve 1 Ocak 2031 gibi farklı geçiş tarihleri bulunuyor.

Bu nedenle düzenlemenin fon portföylerine etkisi tek bir günde değil, önümüzdeki aylara ve bazı kurumsal yükümlülükler açısından birkaç yıla yayılarak görülecek.